เมื่อใดที่ต้องสอบเทียบเครื่องมือวัด (When Should Measuring Instruments Be Calibrated?)
การสอบเทียบเครื่องมือวัด (Calibration) เป็นขั้นตอนสำคัญที่หลายองค์กรให้ความสำคัญอย่างยิ่ง เพราะเป็นการรับรองว่าเครื่องมือวัดให้ค่าผลลัพธ์ที่ถูกต้องและเชื่อถือได้ ซึ่งมีผลต่อคุณภาพของสินค้า ผลการทดสอบ และความปลอดภัยของกระบวนการผลิตโดยตรง อย่างไรก็ตาม คำถามที่เกิดขึ้นบ่อยคือ “แล้วเมื่อใดที่ควรสอบเทียบเครื่องมือวัด?” “เครื่องมือใดบ้างที่จำเป็นต้องสอบเทียบ?” และ “ควรสอบเทียบถี่แค่ไหนจึงเหมาะสม?”
เครื่องมือวัดใดจำเป็นต้องสอบเทียบ
โดยหลักทั่วไปเครื่องมือวัดที่มีผลกระทบโดยตรงต่อคุณภาพของผลิตภัณฑ์หรือผลการวัดจะต้องทำการสอบเทียบอย่างสม่ำเสมอ เช่น เครื่องชั่ง, เครื่องวัด pH, เครื่องวัดอุณหภูมิ, เครื่องวัดความดัน, เครื่องมือทางไฟฟ้า หรือเครื่องมือวิเคราะห์ทางวิทยาศาสตร์ที่ใช้ในการตรวจสอบคุณภาพวัตถุดิบและผลิตภัณฑ์.
หลักการพิจารณาว่าเครื่องมือใดควรสอบเทียบ
1. พิจารณาจากผลกระทบต่อคุณภาพสินค้า — หากเครื่องมือวัดนี้อ่านค่าผิดไปจากเกณฑ์การยอมรับ จะส่งผลเสียต่อคุณภาพของสินค้า ผลิตภัณฑ์ หรือความปลอดภัยหรือไม่ หากคำตอบคือ “ใช่” เครื่องมือนั้นจำเป็นต้องสอบเทียบแน่นอน.
2. พิจารณาจากความถี่ในการใช้งาน — เครื่องมือที่ใช้งานบ่อย หรืออยู่ในสภาวะแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงตลอดเวลา ควรได้รับการสอบเทียบถี่กว่าปกติ.
3. พิจารณาจากข้อกำหนดของมาตรฐาน — มาตรฐานเช่น ISO/IEC 17025, ISO 9001, GMP, GLP, HACCP กำหนดให้เครื่องมือวัดที่มีผลต่อคุณภาพหรือความปลอดภัยต้องสอบเทียบกับหน่วยงานที่ได้รับการรับรอง.
4. พิจารณาจากเหตุผลเพื่อความมั่นใจของผู้ใช้งาน — เช่น เครื่องมือที่เพิ่งซ่อมหรือเปลี่ยนชิ้นส่วน, เครื่องมือใหม่ หรือเครื่องมือในงานที่มีความเสี่ยงสูง.
ความถี่ของการสอบเทียบ (Calibration Frequency)
| ประเภทเครื่องมือ | ตัวอย่าง | ความถี่ที่แนะนำ |
| เครื่องชั่งเชิงวิเคราะห์ | เครื่องชั่งละเอียด 4 ตำแหน่งขึ้นไป | ทุก 6 – 12 เดือน |
| เครื่องวัดอุณหภูมิ | Thermometer, Data Logger | ทุก 12 เดือน |
| เครื่องวัด pH | pH Meter, Sensor | ทุก 6 เดือน |
| เครื่องมือไฟฟ้า | Multimeter, Clamp Meter | ทุก 12 เดือน |
| เครื่องมือวิเคราะห์ | Spectrophotometer, Moisture Analyzer | ทุก 6 – 12 เดือน |
สรุป
การสอบเทียบไม่ใช่เพียงกิจกรรมตามข้อกำหนดของมาตรฐาน แต่คือระบบประกันคุณภาพของผลการวัด ที่ช่วยให้มั่นใจได้ว่าเครื่องมือทุกชิ้นทำงานได้อย่างถูกต้องและผลการวัดที่ได้สามารถนำไปใช้ตัดสินใจได้อย่างปลอดภัย.
FAQ : คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการสอบเทียบเครื่องมือวัด
Q: ต้องสอบเทียบเครื่องมือทุกชนิดหรือไม่?
A: ไม่จำเป็น ต้องสอบเทียบเฉพาะเครื่องมือที่มีผลต่อคุณภาพหรือการตัดสินใจ.
Q: เครื่องมือใหม่จากโรงงานต้องสอบเทียบไหม?
A: ควรสอบเทียบก่อนใช้งาน เพื่อสร้างข้อมูลอ้างอิงเริ่มต้น (Baseline).
Q: เครื่องมือเสีย ต้องสอบเทียบก่อนส่งซ่อมไหม?
A: ไม่จำเป็น แต่ควรสอบเทียบหลังซ่อมเสร็จ.
Q: เลยกำหนดสอบเทียบยังใช้งานได้ไหม?
A: ควรหยุดใช้งานชั่วคราวจนกว่าจะสอบเทียบใหม่.
Q: การสอบเทียบใช้เวลานานไหม?
A: ขึ้นอยู่กับประเภทเครื่องมือ โดยทั่วไปใช้เวลา 1–3 วัน.
Q: จะรู้ได้อย่างไรว่าเครื่องถึงเวลาสอบเทียบ?
A: ตรวจจากสติกเกอร์หรือทะเบียนเครื่องมือวัดที่ระบุวันครบกำหนด.
Q: สอบเทียบในองค์กรกับห้องแล็บต่างกันไหม?
A: ห้องแล็บที่ได้รับ ISO/IEC 17025 มีความน่าเชื่อถือสูงกว่า.
Q: ใครกำหนดรอบการสอบเทียบ?
A: ฝ่ายประกันคุณภาพ (QA/QC) จะเป็นผู้กำหนดให้เหมาะสมกับการใช้งาน.
Q: ถ้าไม่สอบเทียบเลยจะเกิดอะไรขึ้น?
A: ผลการวัดจะขาดความน่าเชื่อถือ และอาจไม่ผ่านมาตรฐาน.
Q: มีเกณฑ์สากลอ้างอิงอะไรบ้าง?
A: เช่น ISO/IEC 17025, ISO 9001, ILAC-G24.
